ถ้าถามว่า เกย์วัฒนธรรม คืออะไร งานเขียนของนักวิชาการไทยสองชิ้นที่ตีพิมพ์ปลายปี 2568 อธิบายว่าเป็นการแสดงตัวตนของคนหลากหลายทางเพศผ่านขนบพื้นบ้าน เช่น การฟ้อนรำและการแต่งกายด้วยผ้าไทย ชิ้นแรกยกงานแห่เทียนพรรษาที่อุบลราชธานีเป็นกรณีศึกษา ชิ้นที่สองดูทั้งงานประเพณีในอีสานและคลิปบน TikTok กับ YouTube
งานทั้งสองมีผู้วิจัยหลักคนเดียวกัน เรียบเรียงจากงานเขียนอื่น และจากการสังเกตหรือการวิเคราะห์สิ่งที่เกิดในงานประเพณีกับบนโลกออนไลน์ ไม่ได้บอกว่าคุยหรือสำรวจคนกี่คน สิ่งที่เล่าจึงเป็นการอ่านของผู้วิจัย ไม่ใช่เสียงของคนทั้งชุมชน
เกย์วัฒนธรรม คืออะไร ในงานของนักวิชาการไทย
นิยามมาจากงานของเตชภณ ทองเติม แห่งมหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ ซึ่งเขียนร่วมกับคำล่า มุสิกา แห่งมหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ผู้วิจัยนิยามว่าเป็นตัวตนแบบผสม ที่เกิดจากการนำเพศวิถีและเพศภาวะของคนหลากหลายทางเพศ โดยเฉพาะเกย์ กะเทย และหญิงข้ามเพศ มาผสานกับขนบพื้นบ้าน แสดงออกผ่านกิจกรรม เช่น การฟ้อนรำ การแต่งกายด้วยผ้าไทย การเคี้ยวหมาก หรือท่วงท่าที่สะท้อนวิถีชนบทแบบดั้งเดิม
ผู้วิจัยเขียนว่าความหมายนี้ไม่ได้มีแค่การล้อเลียนหรือความบันเทิง และลื่นไหลตามบริบท งานยังยกภาพโพสต์บน TikTok จากงานแห่เทียนพรรษาที่อุบลราชธานี ที่ติดแฮชแท็กเกย์วัฒนธรรม มาประกอบ
ในงานแห่เทียนพรรษาที่อุบลฯ ผู้วิจัยเล่าถึงบทบาทแบบไหน
ไทยโพสต์รายงานเมื่อ 3 สิงหาคม 2569 ว่างานแห่เทียนเข้าพรรษาของอุบลราชธานีปี 2569 เป็นปีที่ 125 มีต้นเทียนกว่า 40 ต้นจากคุ้มวัดและชุมชน และจัดไปแล้วเมื่อปลายเดือนกรกฎาคม 2569 ข่าวนี้ไม่ได้เขียนถึงคนหลากหลายทางเพศ ผู้เขียนเปิดอ่านเมื่อ 27 ตุลาคม 2569
งานชิ้นแรกซึ่งตีพิมพ์ก่อนงานปี 2569 เล่าบทบาทของคนกลุ่มนี้ในงานแห่เทียนไว้ เช่น
- ร่วมออกแบบ แกะสลัก และตกแต่งต้นเทียน ผู้วิจัยเขียนว่าทำให้ได้รับการยอมรับเป็น “ศิลปินวัฒนธรรม” ไม่ใช่แค่ “ผู้ช่วยงาน”
- เป็นนักฟ้อน ผู้ควบคุมการแสดง หรือครูฝึกซ้อม
- แต่งกายผสมผ้าพื้นเมือง เช่น ผ้าไหมแพรวาหรือผ้าซิ่น กับแฟชั่นร่วมสมัย และใช้ภาษาอีสานระหว่างกิจกรรม
ผู้วิจัยเขียนว่างานแห่เทียนพาการแสดงออกที่เคยอยู่ในพื้นที่ส่วนตัวออกสู่ที่สาธารณะ และบทบาทในขบวนฟ้อนสร้างความภูมิใจให้ชุมชนที่เห็นคนรุ่นใหม่ที่หลากหลายสืบทอดประเพณี แต่งานไม่ได้บอกว่าในขบวนมีคนกลุ่มนี้กี่คน
จริตยายกับผ้าโบราณ ผู้วิจัยอ่านความหมายไว้อย่างไร
งานชิ้นที่สองของเตชภณ ทองเติม ใช้คำว่า “จริตยาย” หมายถึงการที่เกย์วัฒนธรรมบางกลุ่มหยิบท่วงท่า ความงาม และบุคลิกของผู้หญิงสูงวัยในท้องถิ่นมาใช้ งานยกตัวอย่างงานประเพณีที่เห็นเกย์วัฒนธรรม เช่น พิธีเรือมมะม็วดของกลุ่มชาติพันธุ์ไทย–เขมร งานนมัสการพระธาตุพนม และงานแห่เทียนพรรษา ซึ่งคนกลุ่มนี้มักนุ่งผ้าโบราณ ฟ้อนรำ และใช้จริตยาย
ผู้วิจัยอ่านว่าความนอบน้อมกับอารมณ์ขันในจริตแบบนี้ช่วยลดแรงปะทะทางความคิด ทำให้ต่อรองเรื่องตัวตนในพื้นที่ประเพณีและพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ได้อย่างนุ่มนวล และเปลี่ยนจากคนที่ถูกมองเป็นคนที่สร้างคุณค่าทางวัฒนธรรม
งานชิ้นแรกอธิบายว่างานแห่เทียนทำหน้าที่เป็น “พื้นที่ปลอดภัย” สำหรับคนกลุ่มนี้ ข้อแรกที่งานยกคือ งานเน้นชื่นชมความประณีตของต้นเทียนและการฟ้อน ฝีมือจึงได้รับการยอมรับมากกว่าการถูกตัดสินจากตัวตนทางเพศ ทั้งหมดนี้เป็นการอ่านของผู้วิจัย ไม่ใช่ผลที่วัดจากคนในงาน
คนดูต่างกลุ่มอ่านต่างกัน ทั้งในงานบุญและบน TikTok
งานชิ้นที่สองเขียนว่าจริตเดียวกันถูกอ่านได้หลายแบบ คนรุ่นใหม่หรือคนที่คุ้นกับความงามแบบร่วมสมัยอาจมองว่า “เก๋” ส่วนคนที่ยึดบรรทัดฐานแบบจารีตอาจมองว่า “ตลก” หรือ “เชย” ผู้วิจัยเขียนว่าคนกลุ่มนี้จึงต้องเลือกใช้ความน่ารัก ความนอบน้อม หรืออารมณ์ขันแบบท้องถิ่น เพื่อสลายอคติ
งานเดียวกันเขียนว่า TikTok กับ YouTube ทำให้จริตยายถูกเห็นและถูกตีความในวงกว้าง และอารมณ์ขันช่วยให้เรื่องตัวตนที่ฟังหนักเข้าถึงง่ายขึ้น ผู้วิจัยมองว่าการล้อเลียนแบบนี้ไม่ใช่การลดคุณค่าของวัฒนธรรม
งานชิ้นแรกเขียนถึงอีกด้านว่า คำชมฝีมือมักมาพร้อมการเบนความสนใจออกจากเพศวิถี และการแสดงออกบางแบบอาจถูกมองเป็นการล้อเลียน เป็นแค่สีสัน หรือเป็นภาพเหมารวมของ “เกย์ไทย” ผู้วิจัยเขียนว่าการยอมรับยังต้องก้าวจากงานประเพณีไปสู่ความเคารพในชีวิตประจำวัน
เรื่องการถูกตัดสินเรื่องความแมนจากคนในชุมชนเกย์ด้วยกัน อ่านต่อได้ที่ เกย์ต้องแมนไหม เมื่อคนตัดสินคือคนในชุมชน
ส่งต่อให้คนรุ่นถัดไป ผู้วิจัยเสนออะไรถึงชุมชนและภาครัฐ
งานชิ้นแรกเสนอให้คนกลุ่มเกย์วัฒนธรรมและชุมชน
- พัฒนาฝีมือด้านศิลปะและวัฒนธรรมต่อเนื่อง
- สร้างเครือข่ายในท้องถิ่นและในภูมิภาค
- ถ่ายทอดความรู้ให้คนรุ่นใหม่ ในบทบาท “ครูวัฒนธรรม”
- ใช้งานแห่เทียนเป็นเวทีสื่อสารตัวตนอย่างกลมกลืนกับท้องถิ่น
สำหรับภาครัฐและสังคม ผู้วิจัยเสนอไว้หลายข้อ เช่น เปิดพื้นที่ปลอดภัยในการจัดงาน โดยมีมาตรการป้องกันการเลือกปฏิบัติและการเหยียดหยามที่เป็นรูปธรรม ยอมรับคนกลุ่มนี้ในฐานะผู้สร้างคุณค่า ไม่ใช่แค่ “สีสัน” ของงาน และใช้งานเทศกาลเป็นเวทีสร้างความเคารพกันผ่านกิจกรรมและการเสวนา
ผู้เขียนอ่านว่าข้อเสนอเหล่านี้เขียนถึงคนที่แสดงตัวตนอยู่แล้ว ถ้ายังไม่พร้อมให้คนที่บ้านรู้ ผู้เขียนแนะนำให้คิดก่อนว่าการเข้าขบวนแบบเกย์วัฒนธรรมหรือการโพสต์คลิปแบบสาธารณะจะทำให้ใครรู้เรื่องของคุณเพิ่ม ส่วนการช่วยงานเทียนหรือฝึกฟ้อน ผู้เขียนเห็นว่าเป็นการร่วมงานบุญที่ไม่ต้องบอกใครว่าคุณเป็นใคร
ถ้ากำลังคิดจะกลับไปอยู่บ้านเกิดในต่างจังหวัด อ่านเรื่องที่ควรเตรียมได้ที่ เกย์ย้ายกลับบ้านเกิด ต้องเตรียมอะไรบ้าง
คำถามที่พบบ่อย
เกย์วัฒนธรรม หมายถึงเฉพาะผู้ชายเกย์ไหม
ไม่เฉพาะ นิยามในงานของนักวิชาการไทยปี 2568 รวมคนหลากหลายทางเพศ โดยเฉพาะเกย์ กะเทย และหญิงข้ามเพศ และเขียนว่าความหมายลื่นไหลตามบริบท
จริตยายเป็นการล้อเลียนผู้หญิงสูงวัยไหม
งานเรื่องการแสดงจริตของเตชภณ ทองเติม ปี 2568 เขียนว่าการแสดงจริตแบบนี้ไม่ได้เป็นเพียงการล้อเลียนเพื่อความบันเทิง แต่ก็เขียนว่าบางกลุ่มอาจมองว่าตลกหรือเชย ส่วนงานที่เขียนร่วมกับคำล่า มุสิกา เขียนว่าการแสดงออกบางแบบอาจถูกมองเป็นการล้อเลียน ผู้เขียนไม่พบในงานทั้งสองว่าผู้หญิงสูงวัยในชุมชนเองรู้สึกอย่างไร
งานพวกนี้คุยกับคนในงานแห่เทียนกี่คน
งานทั้งสองของนักวิชาการไทยปี 2568 ไม่ได้บอกจำนวนคนที่คุยหรือสำรวจ จึงบอกไม่ได้ว่าคนในชุมชนส่วนใหญ่คิดอย่างไร และงานที่เขียนร่วมกับคำล่า มุสิกา ใช้งานแห่เทียนที่อุบลราชธานีเป็นกรณีเดียว
ภาคอื่นของไทยมีเกย์วัฒนธรรมไหม
งานทั้งสองของนักวิชาการไทยปี 2568 เขียนถึงขนบอีสานเป็นหลัก เช่น งานแห่เทียนพรรษาที่อุบลราชธานี งานนมัสการพระธาตุพนม และพิธีเรือมมะม็วด ผู้เขียนไม่พบในงานทั้งสองว่าภาคอื่นมีแบบเดียวกันหรือไม่
อยากร่วมงานบุญที่บ้านเกิด แต่ยังไม่เปิดตัว ต้องคิดอะไรก่อน
ผู้เขียนไม่พบคำแนะนำเรื่องนี้ในงานของนักวิชาการไทยปี 2568 ทั้งสองชิ้น ผู้เขียนแนะนำให้แยกการร่วมงานบุญออกจากการโพสต์คลิปแบบสาธารณะ และคิดก่อนโพสต์ว่าคลิปจะไปถึงใครบ้าง
สรุป
เกย์วัฒนธรรมในงานของนักวิชาการไทยสองชิ้นปี 2568 คือการแสดงตัวตนของคนหลากหลายทางเพศผ่านขนบพื้นบ้าน เช่น การฟ้อนรำและผ้าไทย ในงานแห่เทียนพรรษาที่อุบลราชธานี ผู้วิจัยเล่าว่าหลายคนในกลุ่มนี้ทำต้นเทียน ฟ้อน และเป็นครูฝึกซ้อม ชิ้นที่สองเพิ่มเรื่องจริตยาย ซึ่งคนดูต่างกลุ่มอาจอ่านว่าเก๋ ตลก หรือเชยต่างกัน ผู้วิจัยเสนอหลายข้อ เช่น ส่งต่อฝีมือให้คนรุ่นใหม่ และมีมาตรการป้องกันการเลือกปฏิบัติในการจัดงาน งานทั้งสองไม่ได้บอกจำนวนคนที่คุยหรือสำรวจ จึงเป็นการอ่านของผู้วิจัย
ถ้าอยากอ่านเรื่องประวัติและชุมชนเกย์ไทยในมุมอื่นต่อ มีหน้าเรื่องประวัติและชุมชนเกย์ไทยของ Quicky Quicky เป็นแอปในเครือเดียวกับเว็บนี้
แหล่งอ้างอิง
- เตชภณ ทองเติม และคำล่า มุสิกา — “เกย์วัฒนธรรม” กับการต่อรองอัตลักษณ์ผ่านนันทนาการเชิงวัฒนธรรมในสังคมไทยร่วมสมัย: กรณีศึกษาประเพณีแห่เทียนพรรษา จังหวัดอุบลราชธานี วารสารศิลปวัฒนธรรมสวนสุนันทา (2568)
- เตชภณ ทองเติม — เกย์วัฒนธรรมในฐานะปรากฏการณ์นันทนาการ: การแสดงจริตและการตีความในพื้นที่วัฒนธรรมท้องถิ่นและสื่อดิจิทัล วารสารนวัตกรรมสังคมศาสตร์ (2568)
- ไทยโพสต์ — 125 ปี อลังการงานแห่เทียนพรรษาเมืองอุบลฯ (3 สิงหาคม 2569)